Anadolu’da Türk Hakimiyetinin damgasını taşıyan önemli şehirlerden birisi olan Afyonkarahisar, sahip olduğu tarihi doku ile maziyi canlı tutan önemli merkezlerdendir. Bu tarihi doku içinde muhakkak ki su yapılarının özellikle de çeşmelerin önemli bir yeri vardır. Gerard de Nerval “Doğuya Yolculuk” adlı eserinde: “Su içme zevki, Türklere düşünülebilecek en zarif yapıları ilham etmiş.” diyerek, Türk’ün suya karşı olan sevgisini samimi cümlelerle dile getirmiştir. Sadece Anadolu’daki yüzlerce yıllık Türk tarihine bakarsak milletimizdeki hayırsever ve estetik ruhun bir tezahürü olarak adım başı karşılaşabileceğimiz mabed, okul, medrese, imaret ve darüşşifa gibi genel yapılar dışında pek çok çeşme, sebil, bent gibi su mimarisi tarzında eser görürüz.

Afyonkarahisar, eski bir yerleşim merkezi olarak bu kültürden nasibini almış ve bünyesinde hala pek çok tarihi güzelliği taşıyan önemli bir merkezdir. Şehrin tarihine tanıklık eden pek çok tarihi yapı içerisinde, geçmişte sosyal hayatın önemli bir unsuru olan pek çok tarihi çeşme mevcuttur. Şehirde olan çeşmelerin büyük bir bölümünün kaynağını Kadın Ana suyu teşkil etmektedir. Muhtelif kaynaklardan beslenen Olucak, Taşpınar, Yağacak, Ballıpınar gibi çeşmeler de bulunmaktadır. 1671 yılında şehre gelen Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde “iki yüzden mütecâvizâb-ı hayat çeşmesarları vardır. Amma cümlesi Kadınana suyundandır” demektedir. 1905 yılına ait Hüdâvendigâr Vilâyeti Salnâmesi’ne göre, şehirde elli bir çeşme bulunmaktadır. Günümüzde şehir merkezinde olan ve Kadınana suyu kaynağı ile beslenen çeşmelerin bir kısmı zaman içerisinde yıkılmış, kalan diğer bir kısmının da 1996 yılında Belediye yetkililerinin kararı ile suyu kesilerek akmaz hale getirilmiştir. Halkın içme suyu kullanımına açık olarak Kadınana suyundan beslenen Akçeşme, İmaret çeşmesi vs. ile diğer kaynaklardan beslenerek suyu akan Olucak, Taşpınar, Yağacak vs. çeşmeleri halen kullanılmaktadır. Günümüzde olmayan ve sadece adları kalan yirmi üç çeşme tespit edilmiştir. Bu çeşmeler şunlardır:

Adeyze Camii (Molla Bahşî Mahallesi) Çeşmesi, Ardıç Mahallesi [Kuyulu] Camii Çeşmesi, Çuğacı çeşmesi, Damardı Çeşmesi, Düğendâr Veli Sebili, Fakih Paşa Mahallesi Ayşe Hanım Çeşmesi, Felezâde Sebilhânesi (Otpazarı Camii Çeşmesi), Havuççu Çeşmesi, İbrahim Sebîli, İki Lüleli-Süleyman Şah Çeşmesi, Kâhil Mahallesi Çeşmesi (Küp Çeşme), Karagöz Ağa Çeşmesi, Karaman Mahallesi Çeşmesi, Kasım Paşa Mahallesi Tandır Yeri Çeşmesi, Küçük Çeşme, Marulcu Çeşmesi, Medli Mahallesi Çeşmesi, Memi Oğlu Hamza Sebili, Mustafa Bey ve Hayratı Bey Çeşmeleri, Sevindik Çeşmesi, Şeyh Esad Efendi Tekkesi Suyu, Tâc-Ahmet Mahallesi Çeşmesi.

Günümüzde halen mevcut olan ancak pek çoğu akmayan çeşmeler ise şunlardır: Abdi Kadı Çeşmesi, Ali Ağa Çeşmesi, Akçeşme, Akmescit Çeşmesi, Akmescit Mahallesi Orta Çeşmesi, Arapmescit Mahallesi Çeşmesi, Başçeşme (Efecik Mahallesi Çeşmesi), Burmalı Mahallesi Çeşmesi, Câmi-i Kebîr Çeşmesi, Cevizaltı Çeşmesi, Cırcır Çeşmesi, Çavuşbaş Camii Çeşmesi, Hacı Evtal Mahallesi Çeşmesi, Hacı Hüseyin Çeşmesi, Hacı Nasuh Çeşmesi, Hacı Nuh Mahallesi Çeşmesi, Hisarardı Medrese Çeşmesi, Hüdâlı Çeşmesi, İbik (Bedrik) Çeşmesi, Kâhil Mahallesi Yeni Çeşme, Karaman Mahallesi Çeşmesi, Karamanoğlu Mahallesi Mevlânâ Muslihüddin Çeşmesi, Karakatip Çeşmesi, Kayadibi Çeşmesi, Kırklar Makamı Çeşmesi, Kubbeli Mahallesi Çeşmesi, Küçük Olucak Çeşmesi, Büyük Olucak Çeşmesi, Sülüm Çeşmeleri, Süt Dede(Siyahlar) Çeşmesi, Şeyh Abdurrahim Çeşmesi, Taşhan Su Musluğu, Taşpınar, Yazıcak (Yağacak) Çeşmesi isimlerinde otuz dört çeşme hakkında bilgi verilmiştir.

Afyon Çeşmeleri hakkında AYRINTILI BİLGİ İÇİN aşağıdaki linklere TIKLAYIN!